«Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσι»
—Κατά Λουκᾶν 23:34
Σε μια από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές της Καινής Διαθήκης, ο Ιησούς, καρφωμένος πάνω στον Σταυρό, με ταπεινότητα και θείο μεγαλείο, εκφράζει τη βαθύτερη μορφή συγχώρεσης. Δεν ζητά εκδίκηση. Δεν καταριέται. Ζητά από τον Πατέρα να συγχωρήσει εκείνους που Τον σταυρώνουν. Αυτό το «Ἄφες αὐτοῖς…» αποτελεί ύψιστο παράδειγμα ελέους και αγάπης. Μα μπορεί να σταθεί αυτή η φράση στον σημερινό κόσμο, έναν κόσμο γεμάτο θυμό, σκληρότητα και τιμωρητικότητα;
Ο κόσμος του σήμερα: άτεγκτος, «ανυπόμονος» με το λάθος
Ζούμε σε μια εποχή που η συγχώρεση έχει αρχίσει να θεωρείται αδυναμία. Τα λάθη —πραγματικά ή και φανταστικά— δεν ξεχνιούνται. Ανακυκλώνονται, μεγεθύνονται και μάλιστα δημοσιοποιούνται. Το διαδίκτυο έχει εντείνει αυτή την τάση, με την «κουλτούρα της ακύρωσης» (cancel culture) να έχει αντικαταστήσει την κουλτούρα της συγχώρεσης. Ο δημόσιος λίθος πετιέται εύκολα, και σπάνια βρίσκεται κάποιος να μιλήσει για επιείκεια.
Δεν είναι όμως μόνο οι δημόσιες φιγούρες που υποφέρουν. Η καθημερινότητα είναι γεμάτη μικρές, άκαμπτες κρίσεις: μεταξύ φίλων, συναδέλφων, συγγενών. Μία προσβολή, μία κακή λέξη, ένα λάθος, αρκεί για να ραγίσει σχέσεις που χτίζονταν χρόνια. Κι αν το «συγγνώμη» ακούγεται, συχνά δεν φτάνει.
Η συγχώρεση ως πράξη δύναμης
Το να συγχωρεί κανείς δεν είναι εύκολο. Δεν σημαίνει πως αγνοεί το κακό, ούτε πως το δικαιολογεί. Είναι όμως μία βαθιά, ώριμη απόφαση να μην αφήσεις το παρελθόν να δηλητηριάζει το παρόν. Είναι μια πράξη ελευθερίας. Όταν ο Ιησούς λέει «Ἄφες αὐτοῖς…», δεν ξεχνά τον πόνο Του. Τον αποδέχεται, αλλά επιλέγει να μην Τον αφήσει να Τον μετατρέψει σε αυτό που Τον σταυρώνει.
Στη βάση της συγχώρεσης βρίσκεται μια θεμελιώδης αναγνώριση: ότι όλοι είμαστε ευάλωτοι. Ότι όλοι είμαστε ικανοί για σφάλμα. Ότι κάποια στιγμή, κι εμείς χρειαζόμαστε συγχώρεση.
Μπορεί να εφαρμοστεί το «Ἄφες αὐτοῖς…» σήμερα;
Η απάντηση δεν είναι εύκολη. Ο σύγχρονος κόσμος μάς σπρώχνει στη σύγκρουση, στη διαρκή επιβεβαίωση της δικής μας ορθότητας και στην ανάγκη «δικαίωσης». Ωστόσο, υπάρχουν στιγμές όπου η δύναμη της συγχώρεσης αναβλύζει, σαν φως μέσα σε σκοτάδι.
— Όταν ένας γονιός αγκαλιάζει ξανά το παιδί του μετά από χρόνια απομάκρυνσης.
— Όταν θύματα εγκλημάτων επιλέγουν να συγχωρήσουν για να απελευθερωθούν.
— Όταν άνθρωποι δίνουν δεύτερη ευκαιρία εκεί που οι άλλοι κλείνουν την πόρτα.
Δεν είναι εύκολο. Δεν είναι αυτονόητο. Αλλά είναι δυνατό.
Το προσωπικό και συλλογικό κάλεσμα
Το «Ἄφες αὐτοῖς…» δεν είναι μια απλή ευχή. Είναι πρόταση ζωής. Είναι μια εσωτερική επανάσταση απέναντι σε μια κοινωνία που λέει: «εκδικήσου», «μην ξεχάσεις», «μην εμπιστεύεσαι ξανά». Είναι η απόφαση να πορευτείς με καρδιά ανοιχτή, ακόμα κι αν έχει πληγωθεί. Είναι το κουράγιο να σπείρεις ειρήνη, εκεί που όλοι κρατούν πέτρες.
Τελική σκέψη
Ο κόσμος μπορεί να μην συγχωρεί. Όμως εμείς μπορούμε. Το «Ἄφες αὐτοῖς…» δεν είναι αδυναμία, είναι πνευματική ηρωικότητα. Κι αν ακόμη μοιάζει ουτοπικό, ας μην ξεχνάμε ότι οι μεγαλύτερες αλλαγές ξεκινούν από τις πιο απλές, αθόρυβες, προσωπικές αποφάσεις.
Η συγχώρεση είναι πράξη ελπίδας. Και σε έναν κόσμο που δεν συγχωρεί, η ελπίδα είναι πράξη αντίστασης.