Λονγκγιαρμπιεν: Η πόλη όπου δεν επιτρέπεται να γεννηθείς ούτε να πεθάνεις
Η Λονγκγιαρμπιεν (Longyearbyen), πρωτεύουσα του Σβάλμπαρντ, είναι μια από τις βορειότερες κατοικημένες πόλεις στον κόσμο. Βρίσκεται περίπου 1.300 χιλιόμετρα από τον Βόρειο Πόλο, στο αρκτικό αρχιπέλαγος της Νορβηγίας. Παρά τη μικρή της απόσταση από τον Πόλο και το αφιλόξενο περιβάλλον της, φιλοξενεί μια αξιοσημείωτη κοινότητα κατοίκων και επισκεπτών. Αυτό που κάνει τη Λονγκγιαρμπιεν πραγματικά μοναδική, όμως, δεν είναι μόνο το γεωγραφικό της σημείο, αλλά το παράδοξο γεγονός ότι εκεί δεν επιτρέπεται να γεννηθείς ούτε να πεθάνεις.
Η ιδιαιτερότητα των γέννων και των θανάτων
Η απαγόρευση της γέννησης και του θανάτου στη Λονγκγιαρμπιεν δεν είναι κυριολεκτικά ένας νόμος που τιμωρείται αυστηρά από τις αρχές, αλλά μια πρακτική ανάγκη που υπαγορεύεται από το κλίμα και τις γεωλογικές συνθήκες της περιοχής.
Γιατί δεν επιτρέπεται να γεννηθείς εκεί;
Το τοπικό νοσοκομείο της Λονγκγιαρμπιεν είναι μικρό και βασίζεται σε πρωτοβάθμια περίθαλψη. Δεν διαθέτει εξειδικευμένες εγκαταστάσεις για τοκετούς ή χειρουργικές επεμβάσεις. Οι έγκυες γυναίκες αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την πόλη τουλάχιστον δύο με τρεις εβδομάδες πριν από την αναμενόμενη ημερομηνία τοκετού και να μεταβούν σε νοσοκομεία στη Νορβηγία, συνήθως στο Τρόμσε ή στο Όσλο, για να γεννήσουν με ασφάλεια.
Αυτή η πρακτική διασφαλίζει την ασφάλεια της μητέρας και του νεογνού, καθώς οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες, η απομόνωση και η έλλειψη εξοπλισμού θα μπορούσαν να καταστήσουν τον τοκετό στη Λονγκγιαρμπιεν επικίνδυνο.
Γιατί δεν επιτρέπεται να πεθάνεις εκεί;
Η ακόμα πιο εντυπωσιακή απαγόρευση είναι αυτή του θανάτου. Από τη δεκαετία του 1950, έχει απαγορευτεί η ταφή των νεκρών στο μικρό νεκροταφείο της πόλης. Η αιτία πίσω από αυτή την απόφαση δεν είναι νομικής αλλά… βιολογικής φύσης: οι σοροί δεν αποσυντίθενται στο μόνιμα παγωμένο έδαφος.
Το παγωμένο υπέδαφος (permafrost) δεν επιτρέπει στα βακτήρια να διασπάσουν τα σώματα, αφήνοντάς τα ουσιαστικά άθικτα ακόμα και μετά από δεκαετίες. Επιστήμονες που μελέτησαν σορούς θαμμένες πριν από σχεδόν έναν αιώνα βρήκαν ζωντανούς ιούς της γρίπης του 1918, γεγονός που δημιουργεί ανησυχίες για την πιθανή επανεμφάνιση παθογόνων παραγόντων.
Γι’ αυτό, όσοι βρίσκονται σε τελικό στάδιο ασθένειας ή είναι σοβαρά άρρωστοι μεταφέρονται σε νοσοκομεία στην ηπειρωτική Νορβηγία για τις τελευταίες μέρες της ζωής τους. Οι σοροί δεν θάβονται στη Λονγκγιαρμπιεν, αλλά αποστέλλονται επίσης στην ηπειρωτική χώρα για ταφή ή αποτέφρωση.
Η ζωή στην παγωμένη εσχατιά του κόσμου
Παρά τις ιδιαιτερότητες αυτές, η Λονγκγιαρμπιεν είναι ένα ζωντανό και πολιτιστικά δραστήριο μέρος. Διαθέτει σχολεία, πανεπιστήμιο (το UNIS – University Centre in Svalbard), πολιτιστικά κέντρα, βιβλιοθήκη και μουσεία. Η πόλη είναι επίσης έδρα της Παγκόσμιας Τράπεζας Σπόρων, που αποθηκεύει εκατομμύρια δείγματα σπόρων φυτών από όλο τον κόσμο σε συνθήκες ασφαλείας, για την προστασία της παγκόσμιας αγροτικής βιοποικιλότητας.
Η κοινότητα της Λονγκγιαρμπιεν είναι πολυεθνική, με κατοίκους από περισσότερες από 50 χώρες. Η τοπική κοινωνία ζει σε αρμονία με τη φύση, υπό δύσκολες συνθήκες: χειμώνας χωρίς ήλιο για μήνες, παρουσία πολικών αρκούδων που καθιστά την οπλοκατοχή (και τη μεταφορά όπλων έξω από τον οικισμό) υποχρεωτική, και θερμοκρασίες που αγγίζουν τους -40°C.
Συμβολισμός και σύγχρονη προβληματική
Η απαγόρευση της γέννησης και του θανάτου στη Λονγκγιαρμπιεν αποτελεί ένα ισχυρό σύμβολο για τα όρια της ανθρώπινης ζωής μέσα στο αφιλόξενο περιβάλλον του Αρκτικού Κύκλου. Σηματοδοτεί τον τρόπο που η φύση επιβάλλει τους δικούς της όρους στη ζωή των ανθρώπων, ανεξαρτήτως της τεχνολογικής προόδου.
Επιπλέον, η Λονγκγιαρμπιεν βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής αλλαγής. Η άνοδος της θερμοκρασίας επηρεάζει δραματικά το permafrost, προκαλώντας καθιζήσεις, αποσταθεροποίηση υποδομών και ενίσχυση του κινδύνου απελευθέρωσης παθογόνων μικροοργανισμών από παλαιές ταφές ή φυσικά αποθέματα πάγου.
Η Λονγκγιαρμπιεν, μια μικρή αλλά αξιοσημείωτη πόλη στην άκρη του κόσμου, μας υπενθυμίζει ότι η ζωή και ο θάνατος δεν είναι πάντα δεδομένα ή αυτονόητα. Η ανάγκη να φύγει κανείς για να γεννήσει ή να πεθάνει αποκαλύπτει όχι μόνο τις φυσικές προκλήσεις του αρκτικού περιβάλλοντος, αλλά και το εύθραυστο της ανθρώπινης ύπαρξης απέναντι στις δυνάμεις της φύσης. Είναι μια πόλη που ζει στον παγωμένο χρόνο, μεταξύ ζωής και θανάτου, στην κόψη του αέναου χειμώνα.
Αν θα μπορούσε να ειπωθεί κάτι για τη Λονγκγιαρμπιεν, είναι ότι εκεί δεν ανήκει ούτε η αρχή, ούτε το τέλος. Μόνο η μέση – η ζωή – μπορεί να υπάρξει. Και αυτό, από μόνο του, είναι ένα μικρό θαύμα.